Από τα αρτεσιανά στα εμφιαλωμένα…

Του Λάζαρου Τσουμένη

17.05.2009
Σε σειρά δημοσιευμάτων στην «Έρευνα» ο συμπολίτης ερευνητής Νεκτάριος Κατσόγιαννος έκανε μια ενδελεχή παρουσίαση ενός από τα τρία καλά για τα οποία φημίζονταν τα Τρίκαλα. Τις βρύσες που έφερναν στην επιφάνεια τον κρυστάλλινο λευκό χρυσό των αρτεσιανών κατευθείαν από τους υδροφόρους ορίζοντες, χωρίς τη μεσολάβηση δεξαμενής, αντλιοστασίου ή χλωρίωσης. Μέσα από τη διήγηση του Νεκτάριου περιοδεύσαμε νοερά στο χρόνο, φθάνοντας σε περασμένους αιώνες και στο χώρο που επιμένει παράλογα να ταξιδεύει ακόμα κι εκεί όπου όλα έχουν αλλάξει. Άλλωστε τα σημεία αναφοράς κάθε τόπου, από τους δρόμους και τις γειτονιές μέχρι τις πλατείες και τις γωνιές εκφράζουν και μια προσωπική υπόθεση όπως τα έχει συνδέσει ο καθείς στην αναφορά της μνήμης, έτσι ώστε να δημιουργούν ένα έρεισμα αναπόλησης, εξερεύνησης ή ενημέρωσης πάνω στην τοπική ιστορία. Στην ανάμνηση των παλιότερων ζωντάνεψε το πολύτιμο στοιχείο της φύσης να ποτίζει τη διψασμένη γη και οι πολυάριθμες φωτογραφίες τους μετέφεραν στην εποχή της αθωότητας όταν το μεράκι του τεχνίτη κατασκεύαζε μικρά κομψοτεχνήματα. Πώς να μη θυμάσαι ακόμα και εκείνη την απλή τουλούμπα της παλιάς αγοράς που τροφοδοτούσε ανεξάντλητα τα καταστήματα της περιοχής;
Όλη αυτή η περιήγηση προϋποθέτει αποθέματα πείσματος από τον ερευνητή που θα αφιερώσει χρόνο, χρήμα, γνώσεις και γνωριμίες προκειμένου να συγκεντρώσει το απαραίτητο υλικό το οποίο καλό θα είναι με την ανάλογη ευγενική χορηγία να αξιοποιηθεί μέσα από ένα λεύκωμα έτσι ώστε να αποτελεί σημείο αναφοράς στις νεότερες γενιές Τρικαλινών, ειδικά στα φαινόμενα ξηρασίας και ισχνών αγελάδων που προβλέπονται στον τρέχοντα αιώνα. Στο μεταξύ στο βωμό του παμφάγου χρόνου θυσιάστηκαν και τα αρτεσιανά της πόλης τα οποία είτε στέρεψαν από την άναρχη εκμετάλλευση, είτε σφραγίστηκαν από τον κίνδυνο μετάδοσης λοιμωδών νόσων. Εξέλειψαν και τα τελευταία που διασώθηκαν στις αυλές σπιτιών μέχρι που παραδόθηκαν στους εκσκαφείς των πολυκατοικιών.
Το απέμεινε; Επιμελώς δεν το ανέφερε ο συγγραφέας για να μην πληγώσει περισσότερο τη μνήμη. Στα περίπτερα της πόλης ο μεγάλος τζίρος αυτή την εποχή γίνεται από το εμφιαλωμένο νεράκι το οποίο αντικατέστησε τη βρύση. Ακόμα και στην πλατεία παλαιού Δεσποτικού όπου υπήρχε επί δεκαετίες μια βρύση τώρα δεν υπάρχει τίποτα. Ασορτί με την καινούργια πόλη που την μπούκωσαν στο τσιμέντο οι τεχνοκράτες αυτοί που λοιδορούν την έμπνευσης του παλιού τεχνίτη.

Στη Θεσσαλή αγωνίστρια

Του Λάζαρου Τσουμένη

11.05.2010
Στη γυναίκα – αγωνίστρια της Θεσσαλίας που αντιστάθηκε απέναντι στους ναζί και τους φασίστες ήταν αφιερωμένη η εκδήλωση που διοργανώθηκε το πρωί της Κυριακής στα Αμπελάκια Λάρισας, εκεί όπου φιλοξενείται το Μουσείο του Αγώνα 1940-49. Ανάμεσα σε κείνους έσπευσαν από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα να τιμήσουν την εκδήλωση ήταν και ο Σύλλογος Γυναικών Τρικάλων που παρουσίασε με την Ντίνα Τσούβα και ένα τμήμα της όλης εκδήλωσης εμπνευσμένο από την ανταρσία των γυναικών της Ζηλευτής το 1944 που διοργάνωσαν σιωπηλή διαμαρτυρία στη Νομαρχία Τρικάλων απαιτώντας από τους Γερμανούς στρατιώτες να εγκαταλείψουν το ελληνικό έδαφος και να επιστρέψουν στον τόπο τους. Οι κατακτητές έσπευσαν να τις κλείσουν στα μπουντρούμια σε μια προσπάθεια να κάμψουν το φρόνημά τους, αλλά η ψυχική δύναμη των γυναικών ήταν τέτοια που έστεψε την προσπάθειά τους από επιτυχία όχι ίσως με την άμεση αποχώρηση των κατακτητών αλλά με την καταξίωση του ψυχικού τους μεγαλείου.
Σημαντική όμως εμπειρία αποκομίζει ο επισκέπτης μέσα και από μια απλή επίσκεψη στο Μουσείο το οποίο είναι αφιερωμένο αυτό το διάστημα στις Γυναίκες που έπεσαν για τα ιδανικά της ελευθερίας και του σοσιαλισμού με υλικό που συγκεντρώθηκε από τις περιοχές της Θεσσαλίας. Οι φωτογραφίες των απλών γυναικών που δέχτηκαν ως ανταμοιβή του αγώνα τους το εκτελεστικό απόσπασμα ή γεύτηκαν τη σκληρή μοίρα της φυλακής, της εξορίας, της προσφυγιάς είναι αλήθεια πως εμπνέουν μια δυναμική και μια καθαρότητα στο βλέμμα τους δείγμα των ασυμβίβαστων αγώνων τους. Τούτο άλλωστε προέκυπτε από όλες τις αφηγήσεις που παρουσιάστηκαν, η θέληση και η πίστη στη δικαίωση μιας σκληρής μάχης να κατακτήσει ο λαός την ανεξαρτησία του να γίνει αφέντης στον τόπο του και να απολαμβάνει τους κόπους του μόχθου του.

Αλεξίου, Μάλαμας, Ιωαννίδης - Τίποτα δεν πάει χαμένο

Στα ίχνη τοπικής προϊστορικής περιόδου


Του Λάζαρου Τσουμένη

Απαντήσεις σε ερωτήματα που αφορούν τη γέννηση της ζωής στον πλανήτη, αναζήτησαν Έλληνες και ξένοι επιστήμονες στα ευρήματα της Παλαιοντολογικής Συλλογής Σιάτιστας. Οι εργασίες βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο και διενεργούνται από ερευνητικό ομάδα του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με Ολλανδούς επιστήμονες οι οποίοι έχουν παραδώσει τέσσερες τρισδιάστατες επιστημονικές αναπαραστάσεις που αφορούν προϊστορικά προβοσκιδωτά τα οποία ζούσαν στην περιοχή πριν από εκατοντάδες χιλιάδες, ίσως και εκατομμύρια χρόνια. Τα πολύτιμα ευρήματα αφορούν έναν μαστόδοντα, το μαμούθ του Νότου, το μαμούθ της στέπας και το τριχωτό μαμούθ ενώ θα προστεθεί και επιστημονική αναπαράσταση του μαστόδοντα, όπως και του Ελέφαντα με τους ίσιους χαυλιόδοντες (Elephas antiquus), τα απολιθώματά του οποίου κυριαρχούν στην έκθεση.
* Μοναδικά ευρήματα στην περιοχή των Γρεβενών φέρνουν επίσης στο φως πτυχές της προϊστορίας. Πρόκειται για έναν ελέφαντα ηλικίας 200.000 ετών με χαρακτηριστικό τους ευθείς χαυλιόδοντες και τους τεράστιους μαστόδοντες (πρόγονοι των ελεφάντων). Τα ίχνη μαρτυρούν επίσης ότι σαρκοφάγα αιλουροειδή με τεράστιους πριονωτούς κυνόδοντες, αρκούδες, λίγκες, ρινόκεροι, ελάφια και αγριόχοιροι περιπλανιόνταν στις περιοχές αυτές πριν από 3.000.000 χρόνια.
* Τότε βέβαια η Θεσσαλία καλυπτόταν από τα νερά μιας λιμνοθάλασσας η οποία με τις γεωλογικές διαμορφώσεις μετατοπίστηκε προς το πέλαγος, αποκαλύπτοντας την εύφορη θεσσαλική πεδιάδα. Ενώ όμως οι γειτονικές μακεδονικές περιοχές έχουν αξιοποιήσει ήδη το σπουδαίο επιστημονικό παρελθόν τους, οι δικές μας έχουν μείνει στους θρύλους και τις εικασίες. Στην Καράβα, πάνω από το Ροπωτό και τη Βατσουνιά λέγεται πως υπάρχουν ίχνη προϊστορικής προβλήτας και στα περάσματα του Μέτσοβου έχουν βρει ίχνη θαλάσσιων οστράκων. Έχουμε δει με τα μάτια μας, ένα απολίθωμα ψαριού ηλικίας χιλιάδων ετών πάνω σε πέτρα που βρέθηκε από ορειβατική ομάδα σε ορεινό ποταμό της Αθαμανίας. Και περιμένουμε, σύντομα ελπίζουμε, να θαυμάσουμε τα ευρήματα του Σπηλαίου της Θεόπετρας που χρονολογούν και την πρώτη παρουσία του ανθρώπου στην περιοχή.
*Οι επισκέπτες, όλων αυτών των εκθεμάτων, θα έχουν πολλά να μάθουν από την εξέλιξη των ειδών, σε σχέση με την προϊστορική κληρονομιά της περιοχής καθώς τα απολιθώματα αποτελούν ενδείξεις ενός ζωντανού πλανήτη και των κλιματικών αλλαγών που επέδρασαν στην εξαφάνιση ορισμένων ειδών. (Έρευνα 31.01.2010)

- Φωτό: Άργος Ορεστικό, εύρημα στο Μουσείο Παλαιοντολογίας και Παλαιοβοτανικής στο χωριό Νόστιμο.

Ένα μικρό οχυρό
που αντιστέκεται

Του Λάζαρου Τσουμένη

«Όταν κλείνει ένα σχολείο, ανοίγει μια φυλακή» έλεγαν οι παλαιότεροι στην προσπάθειά τους να πείσουν για τη δεσπόζουσα σημασία της εκπαίδευσης και την αλληλεπίδρασή της στις κοινωνικές ισορροπίες. Ήταν εποχές που το σχολείο και ο δάσκαλος διαδραμάτιζαν τον απόλυτο, τον κυρίαρχο ρόλο στη μόρφωση αλλά και στη διαμόρφωση της κοινωνικής συνείδησης του παιδιού το οποίο ανεπηρέαστο από εξωγενείς παράγοντες τραβούσε σαν σφουγγάρι όσα άκουγε. Ο μαυροπίνακας της σχολικής αίθουσας ή η πλάκα με το κοντύλι, αποτύπωναν όλες τις γνώσεις του υπαρκτού κόσμου, έτσι που να αποκτά ο νέος άνθρωπος κάποιες βάσεις να προχωρήσει την παραπέρα μόρφωσή του. Μέσα από εκείνες τις συνθήκες γεννήθηκε βήμα – βήμα η ελληνική αστική κοινωνία, είδε την ευχή και την κατάρα μαζί, τα παιδιά της να φεύγουν για τις πόλεις να σπουδάσουν και να εξασφαλίσουν την επαγγελματική τους καριέρα, ήταν η εποχή που οι ευκαιρίες δίνονταν στους τολμηρούς αρκεί να είχαν τη δύναμη να τις αρπάξουν και τα προσόντα να τις αξιοποιήσουν. Ανδροκρατούμενη η νεοελληνική κοινωνία, παρά την ταχεία αστικοποίησή της, περιόριζε τη γυναίκα στο μονοδιάστατο ρόλο της οικογενειακής εστίας, εκείνη χρειάστηκε να δώσει αγώνες για να κατακτήσει ακόμα και το στοιχειώδες δικαίωμα της ψήφου.
Αλλά τα παραδοσιακά ταμπού, μέχρις ενός επιπέδου τουλάχιστον δεν σημαίνουν και έλλειψη ευκαιριών στη μόρφωση. Από τις μικρές σχολικές μονάδες της υπαίθρου ξεπετάχτηκαν σπουδαία μυαλά που βοήθησαν να εξελιχθεί πολύπλευρα η χώρα, να αποκτήσει βάσεις και υποδομές για να αξιοποιήσει τις άφθονες δυνατότητές της. Στην πορεία αυτή, από τα τσελιγκάτα και τους αργαλειούς μέχρι τα fast food και τα talent show υπάρχει μια απόσταση που μπορεί να χωρίζει τη χώρα στα δύο, ωστόσο δεν παύει ενδιάμεσα να επιμένει αυτή η άλλη Ελλάδα πως είναι κάτι περισσότερο από μια κουκίδα στο χάρτη, ένα μικρό οχυρό που παλεύει να υπάρχει. Είναι που δένει τον κόσμο με τον τόπο του, που δεν θέλει να δει τα πάντα να γίνονται στάχτη, όπως συνέβη με τους έξι μικρούς μαθητές και το δάσκαλο του σχολείου της Παλαιοκαρυάς. Ορθώς είπε ο Δήμαρχος Πύλης Κ. Κουφογάζος (συγκινημένος διότι διετέλεσε και ο ίδιος δάσκαλος στο ίδιο σχολείο) «αυτοί οι μαθητές φυλάνε Θερμοπύλες», συνεπώς πρέπει να αποκτήσουν το συντομότερο ένα σύγχρονο και ασφαλές σχολείο.

Οι νέες τεχνολογίες κτήμα του πολίτη

Του Λάζαρου Τσουμένη



Με το σκεπτικό ότι οι εξελίξεις της σύγχρονης τεχνολογίας θα πρέπει να γίνουν κτήμα του λαού, εκτιμούμε ότι η τοπική αυτοδιοίκηση πρέπει κάποια στιγμή να εγκαταλείψει τα σχέδια επί χάρτου και τις επιφανειακές εφαρμογές που έχουν υψηλό κόστος και ελάχιστη πρακτική ωφέλεια και να επανασχεδιάσει τη στρατηγική της. Απώτερος σκοπός που θα έχει και ουσιαστικά αποτελέσματα πρέπει να είναι η ενσωμάτωση των τεχνολογιών, της κινητής τηλεφωνίας και του διαδικτύου στην τρέχουσα καθημερινότητα ώστε να εξασφαλίζεται αποδοτικότερη λειτουργία και κατ’ επέκταση καλύτερη ποιότητα ζωής για τους κατοίκους.
Ας μη θεωρούν κάποιοι ιθύνοντες ότι έχουν λησμονηθεί οι εξαγγελίες που συνόδευσαν την εγκατάσταση των ευρυζωνικών υπηρεσιών στα Τρίκαλα, μια υπόθεση με ακριβό κόστος από την οποία θα ανέμενε κανείς πολλά περισσότερα από το να συνδέονται οι υπολογιστές ορισμένων περιοχών με το διαδίκτυο. Παρονομαστής του όλου σχεδιασμού θα έπρεπε να είναι οι δημοτικές και κρατικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας οι οποίες θα μπορούσαν να διευκολύνουν το δικό τους έργο αλλά και τη ζωή των συμπολιτών εφόσον υιοθετούσαν σύγχρονες εφαρμογές όπως της ενημέρωσης πάνω σε τρέχοντα ζητήματα, σχέδια και έργα ανάπτυξής τους αλλά και πληροφόρησης πάνω στους τρέχοντες λογαριασμούς και στη διεκπεραίωσή τους.
Να θέσουμε ένα πρακτικό ζήτημα. Στις περιπτώσεις που επίκειται έκτακτη διακοπή στην παροχή ηλεκτρικού ρεύματος, ή υδροδότησης ή όποιας άλλης επείγουσας ανάγκης (έκτακτα καιρικά φαινόμενα, έναρξη πυρκαγιών, σεισμικής δραστηριότητας, κυκλοφοριακών προβλημάτων), θα διευκόλυνε εάν ο καταναλωτής ενημερωνόταν με ένα SMS ή e-mail εγκαίρως ώστε να λάβει τα μέτρα του και να προστατευθεί από την έκθεση του ιδίου ή ευπαθών ατόμων σε κίνδυνο.
Κατά την άποψή μας αυτή είναι η μελλοντική αποστολή των νέων τεχνολογιών, μέσα από χρηστικές διαδικασίες να ενσωματωθούν στην καθημερινότητα οπότε θα καταστεί εφικτή η παραπέρα εξέλιξή τους. Θεωρούμε ότι παραπέρα κινήσεις στην κατεύθυνση αυτή είναι εφικτές και θα αποδώσουν σε αμφίδρομη βάση προς όφελος τόσο των τομέων παροχής υπηρεσιών όσο και της απλούστευσης στη ζωή των συμπολιτών.

Δραπέτης του Χρόνου…
(δημοσιευμένο στις 21.09.2008)

Του Λάζαρου Τσουμένη

Ανεπανόρθωτος δραπέτης η ανθρώπινη μνήμη δεν χάνει ευκαιρία να ταξιδεύει. Με ασύλληπτη ταχύτητα, αρκεί μια αναλαμπή στην άκρη του χρόνου, μια συνάρτηση εικόνας για να επιχειρήσεις ένα άλμα στο παρελθόν σε μέρες και ιστορίες φυλαγμένες σαν το φλασκί που έκρυβε ο ταξιδευτής το δροσερό λιαστό κρασί. Σαν αθέατος κριτής παρακολουθείς εικόνες που χαράχτηκαν σε μια ασήμαντη πτυχή, ένα σκαρφάλωμα του έφηβου εαυτού σου με τα σκαρπίνια και το ολοκάθαρο πουλόβερ, εκεί στα παλιά νταμάρια που σήμερα και μόνο που τα βλέπεις σου κόβεται η ανάσα.
Αλλάζει πολύ ο άνθρωπος και το διαπιστώνεις όταν σκεφθείς όλα τα τρελά και απίστευτα που τα καταπίνει ο αδίστακτος χρόνος, ίσως αυτή η απόσταση είναι που εμποδίζει και την καλύτερη κατανόηση των γενεών μεταξύ τους. Όταν είσαι νεότερος θέλεις να προλάβεις το χρόνο, όταν περνά ο καιρός είναι ο χρόνος που σε κυνηγάει.
Carpe diem (άδραξε τη μέρα) έλεγαν οι Λατίνοι και το επαναλαμβάνει ο Ρόμπιν Ουίλιαμς στον «Κύκλο των χαμένων ποιητών» του Πήτερ Γουίερ, μια ταινία «κατάδυση του θεατή στα μεγάλης αδιαφάνειας βάθη της υπόστασής του, εκεί όπου αντικρίζει κανείς «εκείνο που τόσο θα ήθελε να είναι» να στέκεται δίπλα σε «αυτό που είναι μέχρι σήμερα». Έτσι για να θυμηθούμε και τον Γάλλο στοχαστή Εμίλ Σοριάν (1911-1995): «Έχουμε καταντήσει να εξηγούμε τα πάντα ακόμα και τα δάκρυά μας».
Ανεξάντλητο κουβάρι η μνήμη, ανακαλύπτει μέσα της βιώματα σαν απειροελάχιστες κυψέλες, που αναδύονται κάποιες στιγμές από το βάθος του ορίζοντα σαν ολόφωτοι φάροι. Ούτε όρια, ούτε φραγμοί, ούτε πέρας. Παρά μια αέναη κίνηση, σαν αυθύπαρκτη μυθική χίμαιρα που λικνίζεται έτσι ξαφνικά κάποιο σούρουπο, κάποιο ομιχλώδες ξημέρωμα, σε κάποιον παρόντα χρόνο που ακόμα κι αν δεν σου επιτρέπει να κοντοσταθείς έτσι κι αλλιώς σε έχει διαπεράσει. Σε αιχμαλωτίζει για ένα κλάσμα του χρόνου και είναι αυτό αρκετό να διανύσεις ολόκληρο φάσμα της ύπαρξής σου, αρκεί μόνο μην μπεις στον πειρασμό να αγγίξεις εκείνο που βιώνεις.